Rời
thị trấn Khoái Châu theo tỉnh lộ 205 đi về phía Chợ Hang, đến một ngã
tư mà rẽ phải có con đường bê tông chạy đến giếng làng Đại Hưng, rẽ trái
theo con đường rải đá băng qua cánh đồng,bạn sẽ sang được huyện Kim
Động, bên ấy có tên là xã Vĩnh Xá,rồi bạn sẽ làm quen được với mấy cái
tên Đào Xá, Ngô Xá , An Xá con đường đá ấy dẫn đến một ngôi làng ( Không
có cổng làng ) bạn cứ đi thẳng nhé , sẽ đến đúng cổng chợ Vĩnh Xá của
xã Vĩnh Xá huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên.
Chợ Vĩnh Xá còn lai bây giờ
là một cái cổng to xây từ năm 1992, trong cái cổng ấy có một khu
chợ,bạn đừng ngạc nhiên khi thấy trong chợ chẳng có ai bán gì nhé ? Kinh
tế xuống cấp nên sức mua giảm, " Tay quai miệng trễ" là thế mà.
Ngoài
cổng chợ. cạnh một cây bàng chưa kịp rụng lá vào mùa đông,có mấy cửa
hàng bán rau cỏ, bán hoa.Tôi dừng xe lại đứng nhìn một lúc:
- Người mua cũng thưa thớt lắm,mùa đông, mọi sinh hoạt đều có vẻ như chậm lại.
Tôi
đi lại hình dung một ngày nào đó, khi kinh tế trở nên khởi sắc, ở đây
người mua kẻ bán vui và nhộn nhịp như những phiên chợ tết, mà tôi đã
từng đi qua.
Giữa
đông cũng có những ngày nắng, vào UBNDX Tứ Dân làm việc, nhìn sang bên
kia ao,mới sáng đã thấy người vào người ra, có tiếng dao thớt. Xong việc
đi về phủ Khoái ngang qua ngôi nhà ấy thấy trong sân có mấy người lúi
húi,lúi cúi :
- Họ đang đốt vàng mã với lại thịt gà là nhà ấy đang làm đám Giỗ
Xưa lúc ở lính, hay lếu tếu:
- Trâu bò được ngày phá đỗ, con cháu được ngày giỗ ông
Ở quê nhà mình cũng có giỗ ông,giỗ bà nhưng xa quá, không về được đến ngày ấy đĩa xôi con gà vái vọng thôi
Rồi
bố mình mất, những năm sau đó là có những ngày giỗ bố, một lần mới nghĩ
đến ngày giỗ bố mà chỉ có mấy anh em ngồi ăn, nhớ đến mấy ông anh họ ở
quê mới gọi điện bảo:
- Giỗ bố em đấy, các bác lên đi, không phải
mang gì đâu, chủ yếu cho vui thôi anh à.( Còn nói ý là gửi các bác cái
vé xe từ quê lên nữa)
Ông anh họ trả nhời:
- Không đi được,mà cũng đừng có nài nhé..
Tháng rồi cũng giỗ bố, nhớ đến lời ông anh họ nói, chả báo ai, con cháu nhớ đến thì về.
Nay đi qua nhà đang làm giỗ kia, thấy tay bộ đội " Xi vin " nửa mùa đạp xe đạp đến ăn cỗ:
- Gớm trông giống mình mọi hôm đi ăn cỗ giỗ quá?
Ngắm nhà ấy một lúc rồi đi, nuốt nước bọt đánh ực một cái .
Nhắc lại câu nói xưa vẫn nói
- Trâu bò được ngày phá đỗ.
Ở
cổng trường tiểu học Hưng Đạo-Bảo Lạc-Cao Bằng có bà cụ già 80 tuổi
ngồi bán quà cho học sinh ( Trước khi các cháu đến lớp và tan trường)
Quà
của bà cụ bán là một miếng bánh to giống miếng bánh đúc dưới xuôi,bên
cạnh có mấy tàu lá chuối để gói những miếng bánh, sau khi đã cắt ra bán
cho học sinh.
Tôi hỏi cụ:
- Bánh gì thế ạ?
Cụ giới thiệu:
- Bánh bò
Vì tò mò tôi mới mua một miếng ăn thử:
- Nó ngòn ngọt có vị của mật mía,ruột mềm ruột bánh bao ta hay ăn dưới xuôi
Vừa ăn vừa nói chuyện
Cụ bảo:
- Cụ dậy từ khoảng hai giờ sáng để hấp bánh, bánh được làm từ bột gạo,ủ từ tối hôm trước, khi nhào bột thì cho mật vào
Trông cũng chả hấp dẫn lắm,nhưng miền núi cơm chưa có thịt thì thế cũng quí rồi.
Rồi
một hôm khác tôi ngồi uống nước ở quán đối diện với nơi cụ bán hàng,
cháu gái bán hàng có kể với tôi, nhà cụ và các con cụ ngay cổng trường,
cụ ở một mình một gian,chả phiền đến ai, với lại các con cụ cả con dâu
đều trưởng thành cả
- Thì ra cụ ấy làm cho vui thế thôi, chứ cơm chả thiếu.
Tôi đã được nghe một cụ cắt tóc ngoài 80 khi cắt tóc cho tôi nói rằng:
- Đi làm thấy khỏe với vui, chứ ở nhà trông bốn bức tường ra ra vào vào chán lắm.
Tôi quay về với công việc của mình và cũng hy vọng rằng:
- Chỉ cần 90% những cháu thanh niên tuổi từ 18-30 hiểu được điều này thì cũng đã phúc cho đất nước và gia đình lắm rồi.
Tương phản.
Năm
2006 tôi kiếm cơm ở Thường Tín, đội công nhân cùng làm với tôi là người
xã Nhật Tân- Kim Bảng- Hà Nam, có lần tôi ngồi nói chuyện với họ về Kim
Bảng, về thị trấn Quế ven dòng sông Đáy, nơi trước cửa thư viện thị
trấn có một quán thịt dê ( Ở Phủ Lý nhiều người biết ) mà tôi đã vào đấy
ăn mấy lần, về Ngũ Động Sơn nằm gần đường 21,một tay công nhân già nghe
chuyện tôi kể, sau đó hắn hút một điếu thuốc lào rồi vừa nhả khói vừa
nói với tôi:
-Nhật Tân chúng em trên này gần phía sông Nhuệ hơn sông
Đáy mà đặc biệt ở em là nhất xã nhất thôn ( Cả xã chỉ có một thôn tên là
Nhật Tân)
Lần khác sau bữa cơm trưa, tôi nghe được mấy tay ấy nói chuyện làng chuyện xóm, tôi nghe thấy họ bảo:
- Năm nay mấy người chết ở trong làng toàn chết về bệnh ung thư
Tôi cũng giật mình:
-
Ung thư ở đâu mà nhiều thế? (Năm 1999 tôi đã từng chăm người nhà ốm nằm
bệnh viện K ở đấy bệnh nhân 3 người một giường, người nằm la liệt ở
hành lang,ở gốc cây, ở ngoài hiên bệnh viện)
Thế rồi tôi tìm hiểu:
- Phần lớn bệnh tật do môi trường sống bị ô nhiễm, rồi các tế bào trong cơ thể phát triển không bình thường rồi sinh ra bệnh.
Thấy ai cũng nghĩ thế giông giống tôi.
---------------
Sáng nay tôi đi xuống Thường Tín,lúc về tôi rẽ trái chạy qua cầu Hữu Hòa, bất chợt tôi khựng lại:
- Như có một mùi gì khó chịu ở đâu đó mà tôi cảm nhận được.
Tôi đỗ xe nhìn xa hơn ngoài lan can cầu:
-
Sông Nhuệ phía dưới chân, dòng nước đen sì với những đám rác,bèo bồng
bềnh nổi, trên mặt nước sông rõ ràng còn in bóng nước của mấy ngôi nhà
cao tầng ven sông như chung cư Đại Thanh và Xa La
Khung cảnh có nhẽ thật là đẹp nếu dòng nước kia,không đen,không có rác,không có mùi.
Tôi nhớ lại câu chuyện tôi nghe được của mấy tay công nhân người xã Nhật Tân Kim Bảng kể mấy năm trước:
-
Từ Nhật Tân ra đến sông Nhuệ còn phải qua cả xã Nhật Tựu và Hoàng Tây
nữa cơ, chả biết nước sông Nhuệ nó có ngấm vào mạch nước ngầm của Nhật
Tân không mà ở đấy năm ấy nhiều người chết về bệnh ung thư thế ?
Thế rồi tôi về, vẫn nghe người ta bảo rằng:
- Cái gì cũng có hai mặt,một mặt phải và một mặt trái.
Và
cái cảnh những ngôi nhà tươi tắn trong nắng mùa đông, soi bóng xuống
dòng sông Nhuệ vừa đen vừa có mùi mà tôi vừa chạy qua và mới nhìn thấy
xong ấy,nếu ai đó có nhìn:
-Không biết có ai thở dài thành nhời nữa được hay không?
Thì cũng viết về làng Hà Vĩ
Ngày
nào đi đò từ Thường Tín sang Khoái Châu, tôi cũng gặp mấy em tầm tuổi
tôi buôn gà, cũng có hôm họ buôn ngan hoặc vịt, tôi cũng đã chén cả
ngan và vịt kể cả ăn tiết canh nữa nhưng khi cả con ngan với con vịt
lông nó đều trắng thì tôi lại chả biết con nào là ngan, con nào là vịt ?
Có lần , một em đeo kính trắng có cửa hàng phô tô ở phố Quang Trung bảo tôi:
- Ngan thì mỏ nó hồng hồng
Tôi đeo kính viễn vào thì thấy như thế thật.
Thi thoảng đứng trên đò cũng à uôm mới mấy em ấy, tôi hỏi:
- Nhà em mua gà vịt ở bên Hà Tây à, chỗ nào thế ?
Mấy em ấy nhìn tôi dò hỏi, tôi mới nói với mấy em ý như vầy:
-
Cỡ cuối những năm 198x đầu những năm 1990 bộ đội các anh ra quân nhiều
lắm, phần vì hồi ấy khổ,phần vì chả đánh nhau nữa mấy quân đoàn giải
tán, sĩ quan lính tráng chạy ra ngoài như ong vỡ tổ, đơn vị anh có anh
tên Tím thượng úy quê ở Tĩnh Gia Thanh Hóa về quê mua mực khô ra chợ gần
chỗ đơn vị đóng quân để bỏ mối cho mấy cái quán gần đơn vị, cũng có
người thì đi buôn gà, người ấy là anh đấy
Mấy em nhìn tôi cười:
-
Gớm trông người mặt mũi thế kia mà buôn gà cơ á, thật thà thế thì chả
mấy hôm thì hết vốn, cơ mà đã hỏi thì đây nói cho anh nhé ở Hà Vĩ Lê Lợi
đấy, cứ thử đi đi xem được mấy ngày
Rồi các nàng úp mặt vào lưng nhau cười khinh khích.
Nghe
mấy em ấy nói địa chỉ tôi thấy hai cái câu Hà Vĩ nghe quen quá, hình
như mỗi lần có H5N1 mấy xem xinh xinh ở trên Ti vi réo lên thì phải? Cơ
mà cũng lâu lắm rồi cách đây đến sáu bảy năm có mấy bài viết tung tin ở
làng Hà Vĩ có ma cơ đấy.
Đò đến bến, tôi nhìn theo mấy em buôn gà lên bến đi về phía Tứ Dân Phủ Khoái rồi mới bảo với mình rằng:
- Nao thảnh thơi chạy qua chỗ Hà Vĩ - Lê Lợi xem thế nào?
Hôm nọ rét.
Tôi
chạy sang Khoái Châu làm việc, trước khi đi đeo cái máy ảnh, hai cái
điện thoại,lại khoác thêm cái áo phao rồi đi, đến đò Phương Trù mới dừng
lại mua vé đò, sờ tay ra đằng sau đít, giật mình:
- Quên bố nó cái ví tiền ở nhà rồi.
Lúc ấy mới nói với tay thu vé:
- Cho tớ đi chịu, sang kia gặp người quen rồi tớ vay tiền lúc về trả.
Tay thu vé gật đầu.
Tôi
sang đò làm việc xong rồi về, cũng định tìm cái thằng quen bên đấy vay
nó ít tiền trả tiền đò với mua xăng để về, nhưng gọi cho nó nó bảo cháu
về Phú Xuyên rồi.
Thất vọng,bụng đói,quay xe về, lại nghĩ bung:
- Chả nhẽ quay lại bến đò kia lại đi chịu, thôi đi đò khác,chịu mỗi bến một lần vậy
Thế
là tôi quay lại bến đò Năm Mẫu An Cảnh, sang đò tôi theo đê xuống Lê
Lợi để chạy ra đường 1, cũng tiện thể ngó nghiêng cái chợ Hà Vĩ nó thế
nao, để đến tết chú em ở Vĩnh Long nó ra, qua đấy xem con gà nào nó rẻ
chưa bị H5N1 mua về thết chú ấy, đấy là một lý do, cũng là bụng đói rồi,
chạy qua đấy xem có cô bán bánh rán nào tính xởi lởi vay cô ấy lấy đôi
cái cho ấm bụng,rồi nao qua trả tiền
Thế là tôi chạy đến Hà Vĩ - Lê
Lợi, chẳng mấy chốc tôi ra đến cổng làng Hà Vĩ, lần đầu tiên đến đây tôi
thấy người Hà Tây cũ đúng là học rộng:
- Trên cổng làng có viết chữ
bằng tiếng Tây "Ha Vy Village" hai bên lại có những bốn câu đối, tôi
mới đọc đôi câu thâm thấp ở xa nhất " Nặng nghĩa quê hương cay đắng
ngọt bùi cùng san sẻ" " Dân tình làng xóm tối đèn tắt lửa cùng bên
nhau".
Nghĩ đến mấy bài viết về " Chuyện Ma ám làng Hà Vĩ" tôi mới
chửi thầm " Bố khỉ, chúng nó giật tít ác thật" lẩm nhẩm mấy câu đối mới
đọc xong, lại thấy đoi đói bụng tôi mới chạy đến hàng bánh rán ở cổng
làng, định bụng vay cô em bán bánh rán lấy đôi cái.
Đến hàng bánh rán
cổng làng,nơi có hai cô em đương ngồi rán bánh, tôi nói chuyện với hai
em ấy, tôi hỏi hai em ấy Chợ gà ở chỗ nào? một em lấy cái đũa khoát tay
bảo với tôi:
- Chợ gà cách đây một đoạn
Tôi hăm hở phi đến chỗ ấy,
qua cổng tôi định đi hẳn xe máy vào, dưng tay bảo vệ lại tít còi bảo
gửi xe, lúc bấy giờ tôi mới trở về thực tại:
- Sau đằng đít, chả có
một cắc nào vì quên ví ở nhà, bụng lại đang đói, nãy gặp em bán bánh rán
mải chuyện quên cả mở miệng hỏi vay lấy đôi cái ăn cho nó ấm bụng.
Tôi chán tôi quá.
Cơ mà cũng vì quên ví mới ngó được cái cổng làng Hà Vĩ có mấy câu đối, và biết được chỗ mua gà để thết chú em, họ vẫn bẩu:
- Trong cái rủi còn có cái may cơ mà.
Lại nhấc gánh lo trên vai và xiêu vẹo đi tiếp
Ngày mồng 9 tháng giêng hàng năm là ngày giỗ ông nội tôi, trước ông tôi có thời kỳ làm chánh tổng ,sau năm 1945 ông tôi làm ông giáo làng dạy chữ nho và chữ quốc ngữ
năm 1946 họ nhà tôi chết mất mấy người,ông tôi,mấy bà chị của bố tôi,vợ chồng anh ruột của bố tôi
Lúc còn sống bố tôi nói:
- Ngày ấy mà như bây giờ chỉ cần tiêm mấy mũi là cứu được ông nội tôi ( còn những bác tôi kia thì không thấy bố tôi nói)
Trước đây
Cứ ngày này mẹ tôi làm mâm cơm cúng mời họ hàng thân quen,đến ăn. Sau mẹ tôi già quá không làm được,với lại mấy anh em tôi ra ở riêng nên ngày ấy mẹ tôi chỉ làm đĩa xôi,con gà luộc để lên bàn thờ và cúng
Năm nay tết vừa đi qua
Nhớ đến ngày giỗ ông tôi có dặn vợ tôi mua cho ông bộ quần áo dài đôi guốc mộc để ông tôi dậy học dưới âm phủ
6 giờ sáng tôi dậy,trên bàn thờ ông tôi đã có xôi,có thịt vàng mã ,và bộ quần áo để gửi cho ông nội tôi rồi
Thắp hương xong,tôi lại ra nhà mẹ tôi để cúng ông
Hà Nội sáng mưa,chiều chiều hửng nắng, tôi và mọi người lại hòa vào dòng người đi mưu sinh
- Nhà còn gạo còn tiền đâu mà chả phải đi kiếm?
Vẫn nhớ một gánh lo từ năm ngoái nay đã chuyển sang năm mới
Lại bặm môi nhấc lên và xiêu vẹo đi tiếp
Đời người cần lao là thế
Còn sống,còn thở,còn ăn là vẫn còn phải lo...chả trốn đi đâu được
Đào sớm
Tôi
ở Mường La về Hà Nội từ 4 h chiều,trên đường về qua Mộc Châu và Đồng
Bảng đã thấy xe nhớn xe bé nối đuôi nhau chở đào rừng về Hà Nội,năm nay
nhuận một tháng,với lại lạnh nên đào rừng trông khẳng khiu chả thấy lá
thấy nụ hoa gì cả? Trông không còn hấp dẫn như mấy năm trước nữa.
Lại
nhớ năm 1994 tôi làm ở ngay thung khe,đằng sau dẫy nhà của trạm y tế xã
có mấy cây đào,năm ấy trời rét đầy sương mù tôi xin được một cành đào
phai Tây Bắc về cắm ở nhà trông là lạ với các nhà xung quanh,lúc ấy lại
thấy giông giống mấy cành đào lính đơn vị tôi vào tận Tu Lý Đà Bắc Hòa
Bình chặt về cắm ở phòng ban chỉ huy đại đội
Thế mà bây giờ nhìn đào
rừng khẳng khiu,chả thấy cảm xúc gì cả? Hay là đầu óc thực dụng nghĩ về
tiền,thất vọng vì hồi giữa năm con gái đi làm,cứ nghĩ đến tết này nó
được tiền thưởng tết,đâu ngờ lại mất việc trước tết những hai tháng
--------
Hôm
trước đi làm ở công trường,qua một ngôi nhà sàn của người Thái thấy cây
đào trồng ở cửa đã nhú hoa đo đỏ, Tôi mới bảo mình rằng:
- Nếu không nhuận một tháng thì tết qua lâu rồi
Sáng
nay đến cơ quan, trên đường Lê Văn Lương người đông nghìn nghịt,họ
tranh thủ tháng tết này kiếm một tý, trước kia chưa cấm pháo,viên chức
lương còm cõi tranh thủ tết này buôn chè với pháo Bình Đà hoặc mua giấy
với thuốc pháo về kiếm thêm thu nhập.Tháng trước ở Sơn La về,tôi ngồi
cùng xe khách với ông trưởng phòng nông nghiệp huyện Yên Châu đã về
hưu,nói chuyện ông ấy kể thằng Sơn bạn tôi ( Sau này nó là trưởng phòng
tài chính huyện cùng ở UBND huyện với ông ấy) cứ mỗi lần tết như thế này
nó về xuôi (về Hà Đông) mang pháo với thuốc lào lên Tây Bắc để kiếm
tiền ăn tết
Năm nay đói
Mấy Tập Đoàn to gộc làm ăn thua lỗ,bất
động sản đóng băng, sắt thép,xi măng vật liệu xây dựng ế theo,người thất
nghiệp chạy rông đầy ngoài đường....
Cạnh căn hộ tôi mới chuyển về
là gia đình một trí thức trẻ,chồng học đại học giao thông chuyên xây
dựng hạ tầng các khu đô thị mới,vợ giáo viên trường đại học y học cổ
truyền Tuệ Tĩnh,thỉnh thoảng tôi sang chơi nói chuyện,cứ nhận ào là đồng
hương ( Vợ chồng cháu người Thanh Oai cùng huyện với vợ chồng bác Lâm
anh ruột mẹ tôi)
Qua về thấy mảnh giấy đút ở khe cửa,tôi cầm lên đọc
thì là tờ giấy quảng cáo cho một cơ sở giò chả bánh chưng người Uớc Lễ
Thanh Oai,mới biết rằng tay kỹ sư giao thông cạnh nhà đang mở quầy bán
giò chả ở triển lãm Giảng Võ
Mới nhớ lại hôm xưa vợ bảo có tay đại
gia bất động sản quen ông cậu vợ tôi,có đất không bán được,làm luôn cửa
hàng bán bia hơi để có tiền sống khi cái bong bóng bất động sản đương
sắp vỡ? ( Hôm nọ tôi đọc báo họ bảo chưa kê hết,dưng phân khúc nhà cho
thuê văn phòng đủ cho đến năm 2050?..Thi thoảng ngồi chém gió vỉa hè
nghe chúng nó nói mới lờ mờ nghĩ rằng dân mình kinh doanh theo kiểu tâm
lý bầy đàn...nay tỉnh mộng,khối đứa sắp ngắc ngoải..)
Cũng là cái
chuyện nhìn thấy trên đường Lê Văn Lương,lúc tôi đi qua khu Trung Hòa
Nhân Chính thấy bên phải đường,rất nhiều người đứng bán đào,hoa nở đỏ
hết rồi
-Bây giờ vẫn chưa tết mua cắm trước chơi trước là rẻ mà lại có không khí tết
Hôm
qua sau khi ở trên Sơn La về đến nhà,tôi thấy vợ tôi cắm một cành trên
bàn thờ bố tôi,một cành ở ngay cái bàn uống nước, trông cũng vui mắt,
mới lẩm bẩm rằng:
- Bỏ ra hơn trăm nghìn nữa là có cái tết hẳn hoi rồi ..(ý là nghĩ đến cân thịt lợn,và cái bánh chưng,với đĩa dưa hành)
------------
Chiều
tôi ở cơ quan về,qua nhà mẹ tôi và theo con đường lúc sáng tấp nập,trời
ấm lên,không khí náo nhiệt có vẻ vui tươi hơn, cũng năm nay,sau nhiều
năm,chú út nhà tôi lại mua được nhà riêng,mà không phải một cái nhà,mừng
cho cô chú ấy
Tôi nhớ năm 1976 là mùa xuân đầu tiên miền nam thống
nhất, ông Văn Cao tác giả bài quốc ca nổi tiếng,đã bị qui vào nhóm nhân
văn giai phẩm,sau mấy chục năm không sáng tác, cũng hôm gần tết như thế
này,ngăm hoa đào nở
Ông ấy mở cái nắp đàn Pianô gõ vào đấy mấy nốt nhạc
" Rồi dặt dìu mùa xuân theo én về
Mùa bình thường mùa vui nay đã về
mùa xuân mơ ước ấy đang đến đầu tiên
Với khói bay trên sông, gà đang gáy trưa bên sông
một trưa nắng cho bao tâm hồn."
Ừ
cuộc sống là muôn màu sắc,có thể với người này đang là khó khăn,nhưng
với người kia là thuận lợi,nhưng dường như với xuân sắp đến, ai cũng tự
bảo
" Thôi quẳng gánh lo đi để mà vui mấy ngày tết đã"
mà là như thế
Ngày xưa đói
Nhà tôi quanh năm ăn cơm với nước cà chua chưng với dưa muối mà đến tết cũng có gà,có thịt,có bánh chưng,có pháo nổ đó thôi
Tôi
viết xong những dòng chữ này, trước khi đóng láp tóp,tôi ra bàn uống
nước ngồi pha cốc cà fê ngắm mấy bông hoa đào nở sớm vợ tôi mua, mở bài
hát " Mùa xuân đầu tiên" ngồi nghe và hy vọng
- Sau tết con gái tôi kiếm được việc làm
Thế thôi
