Nay đông, đúng hôm rét, tôi lại khăn gói quả mướp sang Tứ Dân
Trên đò tôi có nói chuyện với một chị buôn Ngan từ chợ Hà Vĩ sang Tứ Dân
Chị bảo:
- Tớ trước 30 ngày đi cả 30 ngày đi đò Phương Trù,giờ chán đi đò ấy đi bên đò Năm Mẫu.
Ngó mấy con càng cạc, tôi thấy như bát tiết canh ngan với chai rượu nút lá chuối đâu đây..?
Chà.
Rét
này mà chui vào chỗ nào ấy làm bát tiết canh ngan, xong đâu đó cầm cái
đùi ngan gậm, rồi có tý sắc xém thì cũng thú vị phải biết nhỉ?
Đương mơ màng,giật mình bởi chị buôn ngan hỏi:
- Chú về đâu
Tôi đáp luôn
- Em về An Vĩ
Chừng chửa tin,chị ấy lại tiếp
- An Vĩ nào?
- Thôn Trung chị ạ, chỗ có cái quỹ tín dụng nhân dân mới xây to ấy
Chị ấy nhoẻn miệng cười:
- Đồng hương rồi, tôi người An Vĩ đấy, lấy chồng Đông Kết nhà ngay đường bê tông bên kia đê.
Cũng cười với chị.
Lại
nhớ hôm nao,đúng ngày chủ nhật hôm ấy tôi cũng sang huyện Khoái, xong
việc tôi mới rẽ chợ Đại Tập mua cân thịt để về nhà mẹ chú em (ở Lan Đình
Nhuế Dương) chơi.
Vợ chồng tay bán thịt nhìn thấy tôi ăn mặc dáng thị thành với cái xe máy có biển 29 mới hỏi:
- Chú ở đâu mà đi chợ này?
Thật thà tôi trả lời anh chị ấy:
- Em xa quê lâu, tiện đi công tác ghé qua thăm họ hàng, quê em qua Thuần Hưng, qua Quan Xuyên là đến
Anh kia vừa đếm tiền tôi trả vừa bảo:
- Tôi cùng quê với chú đấy, cơ mà lấy vợ Đại Tập nên bán hàng ở đây..
-----------
Rồi đò cũng đã sang sông
Đi
cùng với chị buôn ngan một đoạn đường, tôi nhớ đến sáng ngày hôm qua,
cũng mưa phùn,cũng lạnh, tôi ngồi cà fê với người đồng hương một lúc. (
Nàng có việc ở quê ra phố)
Sáng ấy, nàng không đeo kính viễn, thật xinh trong bộ vét kiểu cách.
Vừa
đi Tôi vừa nhớ đến buổi cà fê sáng hôm qua và những câu chuyện không
đầu không cuối với nàng ,thì đứt quãng bởi tiếng chào của chị ấy:
- Chào chú nhé,tôi đi trước đây cho kịp buổi chợ.
Tôi cũng chào chị ấy,rồi quay về với công việc của mình.
Tối về
Nhớ đến cái ảnh chụp sáng đông lúc trên đò sang huyện Khoái, tôi vừa post lên vừa nói với mình rằng:
-
Câu chuyện sáng nay của tôi với chị buôn ngan, buổi cà fê sáng hôm qua
mà tôi vừa nhắc đến ấy, đã trở thành kỷ niệm rất chi là ngọt ngào rồi.
(
Riêng chuyện về chơi làng Lan Đình gần bến đò Vườn Chuối thì có nhẽ
được uống rượu với chú em bán quê đi mới thì mới có thể nhớ trong đầu mà
viết thành văn được)
Nghĩ mãi không biết đặt tên cho bài viết sớm
đông trên đò sang huyện Khoái như thế nào? Chợt nhớ câu thơ mà mấy tay
bỏ quê bán xới đi tìm miếng cơm manh áo hay ngâm:
-Tổ quốc giầu đẹp đâu cũng là quê hương
Tôi đặt tên luôn bài viết này ĐỒNG HƯƠNG cho nó gần gũi,với lỵ bình dân.
Mới
bẩy giờ sáng đã thấy họ đi ăn cưới về vãn, quê là thế có khi mở mắt đã
đi đánh chén chứ không đợi giờ như ngoài tỉnh. Hồi hè cưới con đứa cháu,
cô dâu gọi mình là ông ( Nó là cháu ngoại ông anh họ) vợ chồng chú em 8
h sáng khởi hành ở Hà Nội về quê mà đã tan cỗ rồi.
Nhìn thấy mấy
người ăn cỗ xong lấy phần,mới nhớ ra là ở quê, có đám cưới vợ nhường
chồng, chồng nhường vợ đi ăn đám cưới,lúc về ở mâm còn một ít họ lấy
phần cho người ở nhà
Đông về
Đi đường quê,đi một đoạn là thấy họ kê rạp làm đám
- Gặt hái xong rồi, có gái to trong nhà có người hỏi là phải gả tắp lự chứ.
Đứng trên đê nhìn thấy mấy em vừa ngậm cái tăm vừa đùa đùa
Một em gọi với lên:
- Bác ơi ăn cưới chưa? cho đi nhờ một đoạn
Em ấy tưởng mình cũng ăn cưới cũng nên, nghỉ thế mới thả xuống chân đê một câu:
- Ừ lên đây anh chờ, chỉ cần cái túi giấy bóng lấy phần kia thôi..
Lại nghe tiếng cười rinh rích ở dưới vọng lên
Đám cưới mùa đông ở quê là thế, trong lúc vui vui chả ai trót buông tiếng thở dài:
- Năm nay thóc vẫn kém, vẫn đói ăn còn dài dài
Trên
đường từ Hưng Đạo vào chợ Bảo Lạc,đi theo con đường cũ mé bên phải chứ
không theo đường Bảo Lâm qua bưu điện một tý nhưng chưa đến chợ, bên
trái có một cái sân cầu lông, có một chỗ rộng rộng,đủ để cho mấy ô tô 36
chỗ chở khách Bảo Lâm - Cao Bằng, Bảo Lạc- Cao Bằng đỗ đón khách,bên
trái giữa hai cái nhà ba tầng, có một cái nhà có cái cây mọc là cửa hàng
bánh cuốn,bán cho mọi người ăn sáng
Lại nói đến ăn sáng:
- Ở thị
trấn BL có mấy cái quán bán bánh cuốn,bán phở nấu theo kiểu dân địa
phương thường ăn,chứ không giống phở họ Cồ với bánh cuốn bán cân dưới
xuôi thường ăn.
Một lần, tôi có kể cửa hàng bánh cuốn Cao Bằng của vợ
chồng cháu gái người Trùng Khánh Cao Bằng mở bán ở Hà Nội trên đường
tôi đi qua, sau khi đọc câu chuyện đó có ăn một cô gái người Bảo Lạc
sống ở Thái Nguyên có lời thêm vào rằng:
- Ở Bảo Lạc có quán bánh cuốn của cô giáo Tâm ăn rất ngon.
Tôi
ở Bảo Lạc buổi sáng cũng hay la cà ăn sáng, không phải đi hết nhưng mỗi
quán ăn một vài lần, có quán phở ngay bưu điện mà xe Bảo Lâm Cao Bằng
hay dừng để mọn người ăn sáng, quán bánh cuốn cổng thương nghiệp rồi
quán phở trên dốc, chỗ cửa trường Dân tộc nội trú cũng có.
Vừa rồi
tôi quay lại Bảo Lạc, sau mấy hôm ăn phở với bánh rán ở mấy hàng quen
quen, hôm cuối cùng nhớ đến ai đó ở Thái Nguyên nói về quán bánh cuốn cô
giáo Tâm, tôi đi bộ ra đó,cũng dễ nhận ra chố nào ăn ngon hơn chỗ khác
bằng cách để ý xem quán ấy có nhiều ngồi ăn đông không?
Tôi vào một cái quán có những người đang ngồi ăn như thế
Sau khi tôi đã ăn hết hai cái giò nóng,và một đĩa bánh cuốn, trong lúc cháu gái bê đĩa bánh cho khách,tôi nói với cháu:
- Cháu ơi, quán bánh cuốn này là của cô giáo Tâm nhỉ?
Tôi nghe thấy cháu gái trả lời là vâng
Lúc nữa tô mới được biết thêm:
- Cô giáo Tâm trước khi về hưu là cô giáo dạy văn..
ĂN
xong tôi đi về, vừa đi tôi nghĩ đến cô giáo Tâm dạy môn văn, tôi nhớ
đến những Nguyễn Du, những Hàn Mặc Tử, tôi tưởng tượng ra những chồng
sách văn học ở bàn làm việc của cô giáo đương để bụi bám, trong bụng tôi
vẫn còn đĩa bánh cuốn tôi vừa ăn:
- Xưa Tản Đà có nói văn chương hạ
giới rẻ như bèo, cho đến hôm nay tôi mới có dịp chứng thực là mớ văn
chương mà Tản Đà đã nhắc đến ấy chả bằng cái cửa hàng bánh cuốn của cô
giáo Tâm mà tôi vừa mới ngồi ăn trong đó xong.
Rời
thị trấn Khoái Châu theo tỉnh lộ 205 đi về phía Chợ Hang, đến một ngã
tư mà rẽ phải có con đường bê tông chạy đến giếng làng Đại Hưng, rẽ trái
theo con đường rải đá băng qua cánh đồng,bạn sẽ sang được huyện Kim
Động, bên ấy có tên là xã Vĩnh Xá,rồi bạn sẽ làm quen được với mấy cái
tên Đào Xá, Ngô Xá , An Xá con đường đá ấy dẫn đến một ngôi làng ( Không
có cổng làng ) bạn cứ đi thẳng nhé , sẽ đến đúng cổng chợ Vĩnh Xá của
xã Vĩnh Xá huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên.
Chợ Vĩnh Xá còn lai bây giờ
là một cái cổng to xây từ năm 1992, trong cái cổng ấy có một khu
chợ,bạn đừng ngạc nhiên khi thấy trong chợ chẳng có ai bán gì nhé ? Kinh
tế xuống cấp nên sức mua giảm, " Tay quai miệng trễ" là thế mà.
Ngoài
cổng chợ. cạnh một cây bàng chưa kịp rụng lá vào mùa đông,có mấy cửa
hàng bán rau cỏ, bán hoa.Tôi dừng xe lại đứng nhìn một lúc:
- Người mua cũng thưa thớt lắm,mùa đông, mọi sinh hoạt đều có vẻ như chậm lại.
Tôi
đi lại hình dung một ngày nào đó, khi kinh tế trở nên khởi sắc, ở đây
người mua kẻ bán vui và nhộn nhịp như những phiên chợ tết, mà tôi đã
từng đi qua.
Giữa
đông cũng có những ngày nắng, vào UBNDX Tứ Dân làm việc, nhìn sang bên
kia ao,mới sáng đã thấy người vào người ra, có tiếng dao thớt. Xong việc
đi về phủ Khoái ngang qua ngôi nhà ấy thấy trong sân có mấy người lúi
húi,lúi cúi :
- Họ đang đốt vàng mã với lại thịt gà là nhà ấy đang làm đám Giỗ
Xưa lúc ở lính, hay lếu tếu:
- Trâu bò được ngày phá đỗ, con cháu được ngày giỗ ông
Ở quê nhà mình cũng có giỗ ông,giỗ bà nhưng xa quá, không về được đến ngày ấy đĩa xôi con gà vái vọng thôi
Rồi
bố mình mất, những năm sau đó là có những ngày giỗ bố, một lần mới nghĩ
đến ngày giỗ bố mà chỉ có mấy anh em ngồi ăn, nhớ đến mấy ông anh họ ở
quê mới gọi điện bảo:
- Giỗ bố em đấy, các bác lên đi, không phải
mang gì đâu, chủ yếu cho vui thôi anh à.( Còn nói ý là gửi các bác cái
vé xe từ quê lên nữa)
Ông anh họ trả nhời:
- Không đi được,mà cũng đừng có nài nhé..
Tháng rồi cũng giỗ bố, nhớ đến lời ông anh họ nói, chả báo ai, con cháu nhớ đến thì về.
Nay đi qua nhà đang làm giỗ kia, thấy tay bộ đội " Xi vin " nửa mùa đạp xe đạp đến ăn cỗ:
- Gớm trông giống mình mọi hôm đi ăn cỗ giỗ quá?
Ngắm nhà ấy một lúc rồi đi, nuốt nước bọt đánh ực một cái .
Nhắc lại câu nói xưa vẫn nói
- Trâu bò được ngày phá đỗ.
Ở
cổng trường tiểu học Hưng Đạo-Bảo Lạc-Cao Bằng có bà cụ già 80 tuổi
ngồi bán quà cho học sinh ( Trước khi các cháu đến lớp và tan trường)
Quà
của bà cụ bán là một miếng bánh to giống miếng bánh đúc dưới xuôi,bên
cạnh có mấy tàu lá chuối để gói những miếng bánh, sau khi đã cắt ra bán
cho học sinh.
Tôi hỏi cụ:
- Bánh gì thế ạ?
Cụ giới thiệu:
- Bánh bò
Vì tò mò tôi mới mua một miếng ăn thử:
- Nó ngòn ngọt có vị của mật mía,ruột mềm ruột bánh bao ta hay ăn dưới xuôi
Vừa ăn vừa nói chuyện
Cụ bảo:
- Cụ dậy từ khoảng hai giờ sáng để hấp bánh, bánh được làm từ bột gạo,ủ từ tối hôm trước, khi nhào bột thì cho mật vào
Trông cũng chả hấp dẫn lắm,nhưng miền núi cơm chưa có thịt thì thế cũng quí rồi.
Rồi
một hôm khác tôi ngồi uống nước ở quán đối diện với nơi cụ bán hàng,
cháu gái bán hàng có kể với tôi, nhà cụ và các con cụ ngay cổng trường,
cụ ở một mình một gian,chả phiền đến ai, với lại các con cụ cả con dâu
đều trưởng thành cả
- Thì ra cụ ấy làm cho vui thế thôi, chứ cơm chả thiếu.
Tôi đã được nghe một cụ cắt tóc ngoài 80 khi cắt tóc cho tôi nói rằng:
- Đi làm thấy khỏe với vui, chứ ở nhà trông bốn bức tường ra ra vào vào chán lắm.
Tôi quay về với công việc của mình và cũng hy vọng rằng:
- Chỉ cần 90% những cháu thanh niên tuổi từ 18-30 hiểu được điều này thì cũng đã phúc cho đất nước và gia đình lắm rồi.
Tương phản.
Năm
2006 tôi kiếm cơm ở Thường Tín, đội công nhân cùng làm với tôi là người
xã Nhật Tân- Kim Bảng- Hà Nam, có lần tôi ngồi nói chuyện với họ về Kim
Bảng, về thị trấn Quế ven dòng sông Đáy, nơi trước cửa thư viện thị
trấn có một quán thịt dê ( Ở Phủ Lý nhiều người biết ) mà tôi đã vào đấy
ăn mấy lần, về Ngũ Động Sơn nằm gần đường 21,một tay công nhân già nghe
chuyện tôi kể, sau đó hắn hút một điếu thuốc lào rồi vừa nhả khói vừa
nói với tôi:
-Nhật Tân chúng em trên này gần phía sông Nhuệ hơn sông
Đáy mà đặc biệt ở em là nhất xã nhất thôn ( Cả xã chỉ có một thôn tên là
Nhật Tân)
Lần khác sau bữa cơm trưa, tôi nghe được mấy tay ấy nói chuyện làng chuyện xóm, tôi nghe thấy họ bảo:
- Năm nay mấy người chết ở trong làng toàn chết về bệnh ung thư
Tôi cũng giật mình:
-
Ung thư ở đâu mà nhiều thế? (Năm 1999 tôi đã từng chăm người nhà ốm nằm
bệnh viện K ở đấy bệnh nhân 3 người một giường, người nằm la liệt ở
hành lang,ở gốc cây, ở ngoài hiên bệnh viện)
Thế rồi tôi tìm hiểu:
- Phần lớn bệnh tật do môi trường sống bị ô nhiễm, rồi các tế bào trong cơ thể phát triển không bình thường rồi sinh ra bệnh.
Thấy ai cũng nghĩ thế giông giống tôi.
---------------
Sáng nay tôi đi xuống Thường Tín,lúc về tôi rẽ trái chạy qua cầu Hữu Hòa, bất chợt tôi khựng lại:
- Như có một mùi gì khó chịu ở đâu đó mà tôi cảm nhận được.
Tôi đỗ xe nhìn xa hơn ngoài lan can cầu:
-
Sông Nhuệ phía dưới chân, dòng nước đen sì với những đám rác,bèo bồng
bềnh nổi, trên mặt nước sông rõ ràng còn in bóng nước của mấy ngôi nhà
cao tầng ven sông như chung cư Đại Thanh và Xa La
Khung cảnh có nhẽ thật là đẹp nếu dòng nước kia,không đen,không có rác,không có mùi.
Tôi nhớ lại câu chuyện tôi nghe được của mấy tay công nhân người xã Nhật Tân Kim Bảng kể mấy năm trước:
-
Từ Nhật Tân ra đến sông Nhuệ còn phải qua cả xã Nhật Tựu và Hoàng Tây
nữa cơ, chả biết nước sông Nhuệ nó có ngấm vào mạch nước ngầm của Nhật
Tân không mà ở đấy năm ấy nhiều người chết về bệnh ung thư thế ?
Thế rồi tôi về, vẫn nghe người ta bảo rằng:
- Cái gì cũng có hai mặt,một mặt phải và một mặt trái.
Và
cái cảnh những ngôi nhà tươi tắn trong nắng mùa đông, soi bóng xuống
dòng sông Nhuệ vừa đen vừa có mùi mà tôi vừa chạy qua và mới nhìn thấy
xong ấy,nếu ai đó có nhìn:
-Không biết có ai thở dài thành nhời nữa được hay không?
