Bản Giốc

Bản Giốc
(Thơ Lữ Huy Nguyên đăng báo Tiền Phong số 13/02/1979)
Chép lại nhân một chiều đông đọc một bài viết ở đâu đó về Thác Bản Giốc http://caobangtv.gov.vn/index.php?language=vi&nv=news&op=Chinh-tri-63/Su-that-ve-chuyen-Viet-Nam-mat-thac-Ban-Gioc-401)

Dòng thác bạc sáng rực trời Bản Giốc
Sông Quây Sơn hoa cát nở bồng
Thung lũng cỏ đẫm xanh sa mộc
Con cá trầm hương thơm bữa cơm đồng

Dòng thác réo sôi trào đổ võng
Tâm hồn tôi theo con thác lao
Tiếng nước động i âm vách núi
Ngọn cây cao rung gió ào ào

Những mầm đá nhấp nhô bàn thạch
Cây cối già kết nụ thời gian
Ngọn thác xa,hơi bay như khói
Bụi nước trắng trời Đàm Thủy mây giăng

Tôi ngụp bơi tắm nắng dòng sông
Bè nứa cầu phao vặn mình sóng vỗ
Cồn cát Pò Thom, một doi đất nhỏ
Bỗng hóa thành điểm nóng mấy năm nay

Tôi mặn lòng nắm chặt những bàn tay
Từng vượt sóng dựng nhà trên chốt
Đêm xuân ấy..trở trời gió bấc
Vành trăng liềm,lá lúa đỏ khay

Tôi gặp em,em quê Nà Ay?
Hay Bản Nưa,Keo Tàn,Lũng Niếc?
Có phải em đếm lao cầu lũ thác
Nước xói lưng trần, cát rát vai?

Những ngôi nhà mở cửa hướng ban mai
Màu ngói ống rêu phong như cổ tích
Bài hát lượn,trong tầm xạ kích
Trời biên thùy đông gió chẳng ngừng im

Những hàng rào xếp đá chân đồi sim
Tiếng đàn tính rập rờn khung cửa sổ
Cánh cò trắng rợp trời,trưa vỡ cỏ
Lốc cốc trâu đàn tiếng mõ khuya

Chia tay em trong vàng nắng nương ngô
Thăm cồn chốt,bàn chân tôi dẫm đất
Hàng dây điện chim rừng đậu hót
Tôi lặng nhìn muốn hót cùng chim

Tôi chậm về sau mấy trăm đêm
Bản Giốc mình đã kiên cường giữ đất
Pò Thom ơi! Nhỏ nhoi doi cát
Máu đổ rồi trên sông Quây Sơn

Đơn vị dân quân chốt giữ bãi cồn
Những chàng trai bản quê,chân thật
Những cô gái chưa qua tuần trăng mật
Nét hài hòa trong tranh dân gian

Ước hồn tôi âm hưởng một cây đàn
Tôi sẽ dạo bài ca trên sóng nước
Mỗi nốt nhạc hóa mầm cây ủ hạt
Gieo đều lên cồn cát một mùa vui


Dòng sông quê còn có lúc đầy vơi
Con thác dội vẫn đêm ngày nhắc nhở
Thắm đỏ hoa đào,trắng mùa hoa sở
Tổ Quốc là vạt đất được trao tay
Chẳng có gì huyền thoại ở nơi đây
Bản Giốc đẹp,thần tiên mà rất thực
Đêm dần xuống khoảng trời thu trầm mặc

Cầm canh, tiếng thác đổ bờ quen
Về chốt ai ngờ gặp em
Vẫn cây đàn tính mắc đầu hiên
So dây,tôi gảy mời em lượn
Bếp lửa sông rừng cháy suốt đêm

Chuyện đi đò ngày hôm qua.

Sáng qua qua đò, xuống đò rồi mới nhìn thấy cạnh tay lái đò chả có cái phao nào ( Bến đò năm mẫu HY 0434) cũng ca mơ run:
-Nay lạnh thế mà lâu lắm chả bơi biếc gì? Dạo này bụng lại to như mấy em chửa ba tháng nữa.
Liều.
Chiều về gặp mâý anh công an đến thăm bến đò,có một anh mang cái máy quay ca mê ra đến quay quay
Nghĩ bụng:
- Chắc họ làm biên bản là phải có phao với cấm chở ô tô đây?
Tay đại úy công an (kém mình đến hơn hai chục tuổi) vấy tay lái đò ra xe, đúng lúc ấy tay chủ bến đò lao từ trong làng ra
Lúc sau tay lái đò lại quay lại và lên đò:
-Đò vẫn đi tiếp , chẳng có biên bản nào được lập và áo phao nào được mang ra?
Lên đến dốc bên Thường Tín, gặp một cái ô tô đi xuống, đi tý nữa có cái biển đề chữ " CẤM Ô TÔ"
Chả biết thế nào?
Mai có đi lại quay về đò Phương Trù vậy, ở " Cái máng lợn sứt" ấy vẫn thấy người ta treo áo phao ở cạnh tay lái đò..

Viết ở một góc chợ Kệ Ninh Sở Thường Tín trong ngày đầu đông.

Cách đây tầm bảy tám năm chỗ chợ Kệ này đường là đường đá chưa rải nhựa, sau cơn mưa có những vũng nước ngập. Đây là làng Công Giáo,không biết dân Công Giáo chỗ khác thế nào chứ đây Giáo Dân họ hay xơi thịt chó lắm,chợ Kệ bán đầy thịt chó.
Xưa lúc bố tôi còn sống,một bệnh nhân được bố tôi cứu sống ở đây, vì ơn cứu mạng nên ngày giỗ chạp có thịt chó bác ấy hay mời bố tôi xuống. Những năm ấy đường đi từ BV Việt Đức chỗ phố Tràng Thi xuống đến chơ Kệ là cả một quãng đường dài, mà lại mưa phùn gió bấc như hôm nay.
Tôi vẫn thấy mẹ tôi hay lầu bầu:
- Bố mày, ai mời chén xa mấy cũng đi..
Tôi nhìn mẹ tôi và nhìn mâm cơm chỉ có dưa cải muối với bát nước cà chua với ít lạc rang ngạc nhiên.
Mẹ tôi tuy làm nghề y nhưng không hiểu rằng:
- Bố tôi thường phải mổ gan, mật , dạ dày, ruột già, ruột mỏng những lúc gặp ca mổ khó thì phải đứng đến sáu tiếng ban đêm, mờ tiền bồi dưỡng cho một ca mổ BV trả thì không bằng mấy tay ngồi gốc cây vá một miếng vá cái săm xe đạp.
--------------
Nay địa phương có Chợ Kệ được sát nhập vào Hà Nội, mang tiếng là Hà Nội 2 nhưng đường xá đẹp hẳn lên, tết này chú em ở Nhuế Dương ra nếu nó đi được tôi dẫn nó đi từ nhà tay Thu Lân hàng xóm qua chợ Kệ đến bến đò Phương Trù rồi qua Đông Kết về Nhuế Dương để nó chụp ảnh, chú ấy bỏ quê lâu rồi chỉ biết mỗi đường về Nhuế Dương qua đường Phú Xuyên với bến đò Vườn Chuối thôi.
Nọ.
Hà Nội kỷ niệm năm năm ngày Hà Tây sát nhập vào Hà Nội , người quen của tôi có bảo:
- Chú viết bài về nông thôn Hà Nội đổi mới đi.
Tôi trả nhời:
- Chả biết viết về cái gì? Chẳng nhẽ viết về đất ở Vân Canh đương ế, viết về cái thành phố nhỏ nhỏ sơn màu trắng bỏ hoang ở bên tay phải đường đại lộ Thăng Long từ Hà Nội lên Xuân Mai đương nổi lên giống quang cảnh trong phim ngày xưa về Trung Á Những lâu đài ở giữa sa mạc?
---------------
Tôi quen một em thật xinh , ở đối diện bách hóa Thanh Xuân Bắc, có nhẽ nàng thích ăn giồi lợn,với lòng mề tim gan ( Tôi đoán thế vì nọ nàng maket ting cho quán Cháo lòng ở gần khu Nội chính quận Thanh Xuân ?) một lần nàng bảo tôi với tay buôn gạch gần Trâu Quì:
- Nao cháo lòng đê...
Tôi thấy Hà Nội bé bằng cái bàn tay, có lần tôi với bạn tôi là một cô giáo thật xinh học ở Khác Cốp U cờ ren với mấy người nữa ngồi chỗ Ngan Khoa Hai Bà Trưng
Đương chém gió trầm bổng, tôi dừng lại:
-Chị ruột vợ tôi với mấy người nữa cùng vào ( Chị ấy học kinh tế Khác Cốp và biết cô giáo xinh xinh người Hải Dương kia là bạn tôi từ thời ở bên ấy).
Nay tôi đi chợ Kệ, cũng như mọi lần cố ý ngó nghiêng có ý tìm quán cháo lòng ngon hơn ở chỗ Hacinco mà cô em đeo kính đen (tôi quen) hôm nọ đã ma két tinh ấy, cũng định bụng :
-Nếu tìm được rủ tay buôn gạch với em ý xuống đây cho nó hương đồng gió nội
Đương giơ máy ảnh lên để ghi vào cho khỏi quên,bỗng thất kinh nghe ai đó nói:
- Không mua thì chụp ảnh làm cái gì?
Chán
Cụt mất hứng, thôi đi vậy..( Thế là chửa tìm được quán cháo lòng với tiết canh)
- Nay mười chín âm, ra ngõ rõ ràng tôi đã bước chân phải mà vẫn còn đen thế không biết nữa?

Thư đi với lại thư về.

Nay giở tờ báo cũ được phát hành vào ngày 20/2/1979 có in mấy lá thư của một giáo sinh gửi cho một đồng chí bộ đội trên Hoàng Liên Sơn và gửi về. Những năm ấy tôi đóng quân ở Vĩnh Phú như đã viết rồi
Thế là tôi viết thêm một tý về những lá thư thời chưa có điện thoại di động và intơnét.
Nọ
Tôi có đọc bài viết nào đó của một cô giáo ở trường đại học sư phạm 1 ,mà ở đấy cô giáo dạy văn có kể chuyện ngày xưa đã viết thư cho mấy anh bộ đội trên biên giới và đi thăm đơn đơn vị tên lửa nào đó ở cánh đồng làng Đa Sĩ Mậu Lương xã Kiến Hưng tỉnh Hà Sơn Bình.
Rồi tôi lại đọc tình sử " An giê lích" của tay sĩ quan tên lửa tên có bí danh là " Ruổi Thuyết" hưng phấn viết ra sau khi đọc câu chuyện có thật kia.
Trong những bài viết ấy họ đã kể đến Khoa Văn,Khoa Hóa,nhà A7 và gốc nhãn.
Hồi ấy ( Đúng năm 1979)
Tôi chả quen cô nào ở Sư Phạm 1, cơ mà mấy tay Hà Nam Ninh thì có, đầu năm 1979 tình hình căng lắm, mấy tay ấy nhận thư của các em giáo sinh đại học sư phạm 1 viết lên rất hay. Hôm nọ tôi có việc đi lên Nhật Tân, đi đúng cầu vượt cắt qua quốc lộ 32 tôi dừng lại nhìn chếch sang bên phải:
- Nhà A7 gốc nhãn họ kể trong những ký ức ở đằng kia?
Tôi không tưởng tượng ra được,vì ngay cả những nhân vật chính bây giờ họ vào đấy còn lạc nữa cơ mà
Tối nay rỗi
Tôi ngồi đọc hai lá thư đi thư về đề ngày 2/1/1979 với ngày 18/1/1979 được đăng tải trên một bài báo xuất bản vào ngày 20/2/1979 sau khi Tàu đánh ta được 3 ngày- Tầm giờ năm ấy có nhẽ tôi vẫn đương tập bắn súng?
Có thể rằng:
- Người gửi đi nay đã lên bà Nội ( Hoặc bà Ngoại ) giống như một cô giáo dạy văn ở chùa Thầy, còn người nhận và viết thư trở lại chả biết còn sống sau mấy chục ngày chống trả quân TQ đánh ta ở mặt trận Hoàng Liên Sơn đến tháng 3/1979 và sau này đến năm 1988 sau khi chiến trận ở Vị Xuyên kết thúc không?Nếu còn có nhẽ người ấy cũng đã về hưu,chăn bò trồng lan như anh"Ruồi Thuyết " đã nhăc ở trên cũng nên..?
Thôi cứ giới thiệu hai cái thư được đăng báo lên đây vậy, hy vọng rằng ai đó hậu sinh,sinh sau năm 1979 biết thời đó chúng tôi đã sống như thế nào?

ĐỒNG HƯƠNG

Nay đông, đúng hôm rét, tôi lại khăn gói quả mướp sang Tứ Dân
Trên đò tôi có nói chuyện với một chị buôn Ngan từ chợ Hà Vĩ sang Tứ Dân
Chị bảo:
- Tớ trước 30 ngày đi cả 30 ngày đi đò Phương Trù,giờ chán đi đò ấy đi bên đò Năm Mẫu.
Ngó mấy con càng cạc, tôi thấy như bát tiết canh ngan với chai rượu nút lá chuối đâu đây..?
Chà.
Rét này mà chui vào chỗ nào ấy làm bát tiết canh ngan, xong đâu đó cầm cái đùi ngan gậm, rồi có tý sắc xém thì cũng thú vị phải biết nhỉ?
Đương mơ màng,giật mình bởi chị buôn ngan hỏi:
- Chú về đâu
Tôi đáp luôn
- Em về An Vĩ
Chừng chửa tin,chị ấy lại tiếp
- An Vĩ nào?
- Thôn Trung chị ạ, chỗ có cái quỹ tín dụng nhân dân mới xây to ấy
Chị ấy nhoẻn miệng cười:
- Đồng hương rồi, tôi người An Vĩ đấy, lấy chồng Đông Kết nhà ngay đường bê tông bên kia đê.
Cũng cười với chị.
Lại nhớ hôm nao,đúng ngày chủ nhật hôm ấy tôi cũng sang huyện Khoái, xong việc tôi mới rẽ chợ Đại Tập mua cân thịt để về nhà mẹ chú em (ở Lan Đình Nhuế Dương) chơi.
Vợ chồng tay bán thịt nhìn thấy tôi ăn mặc dáng thị thành với cái xe máy có biển 29 mới hỏi:
- Chú ở đâu mà đi chợ này?
Thật thà tôi trả lời anh chị ấy:
- Em xa quê lâu, tiện đi công tác ghé qua thăm họ hàng, quê em qua Thuần Hưng, qua Quan Xuyên là đến
Anh kia vừa đếm tiền tôi trả vừa bảo:
- Tôi cùng quê với chú đấy, cơ mà lấy vợ Đại Tập nên bán hàng ở đây..
-----------
Rồi đò cũng đã sang sông
Đi cùng với chị buôn ngan một đoạn đường, tôi nhớ đến sáng ngày hôm qua, cũng mưa phùn,cũng lạnh, tôi ngồi cà fê với người đồng hương một lúc. ( Nàng có việc ở quê ra phố)
Sáng ấy, nàng không đeo kính viễn, thật xinh trong bộ vét kiểu cách.
Vừa đi Tôi vừa nhớ đến buổi cà fê sáng hôm qua và những câu chuyện không đầu không cuối với nàng ,thì đứt quãng bởi tiếng chào của chị ấy:
- Chào chú nhé,tôi đi trước đây cho kịp buổi chợ.
Tôi cũng chào chị ấy,rồi quay về với công việc của mình.
Tối về
Nhớ đến cái ảnh chụp sáng đông lúc trên đò sang huyện Khoái, tôi vừa post lên vừa nói với mình rằng:
- Câu chuyện sáng nay của tôi với chị buôn ngan, buổi cà fê sáng hôm qua mà tôi vừa nhắc đến ấy, đã trở thành kỷ niệm rất chi là ngọt ngào rồi.
( Riêng chuyện về chơi làng Lan Đình gần bến đò Vườn Chuối thì có nhẽ được uống rượu với chú em bán quê đi mới thì mới có thể nhớ trong đầu mà viết thành văn được)
Nghĩ mãi không biết đặt tên cho bài viết sớm đông trên đò sang huyện Khoái như thế nào? Chợt nhớ câu thơ mà mấy tay bỏ quê bán xới đi tìm miếng cơm manh áo hay ngâm:
-Tổ quốc giầu đẹp đâu cũng là quê hương
Tôi đặt tên luôn bài viết này ĐỒNG HƯƠNG cho nó gần gũi,với lỵ bình dân.

Đám cưới ở nông thôn.

Mới bẩy giờ sáng đã thấy họ đi ăn cưới về vãn, quê là thế có khi mở mắt đã đi đánh chén chứ không đợi giờ như ngoài tỉnh. Hồi hè cưới con đứa cháu, cô dâu gọi mình là ông ( Nó là cháu ngoại ông anh họ) vợ chồng chú em 8 h sáng khởi hành ở Hà Nội về quê mà đã tan cỗ rồi.
Nhìn thấy mấy người ăn cỗ xong lấy phần,mới nhớ ra là ở quê, có đám cưới vợ nhường chồng, chồng nhường vợ đi ăn đám cưới,lúc về ở mâm còn một ít họ lấy phần cho người ở nhà
Đông về
Đi đường quê,đi một đoạn là thấy họ kê rạp làm đám
- Gặt hái xong rồi, có gái to trong nhà có người hỏi là phải gả tắp lự chứ.
Đứng trên đê nhìn thấy mấy em vừa ngậm cái tăm vừa đùa đùa
Một em gọi với lên:
- Bác ơi ăn cưới chưa? cho đi nhờ một đoạn
Em ấy tưởng mình cũng ăn cưới cũng nên, nghỉ thế mới thả xuống chân đê một câu:
- Ừ lên đây anh chờ, chỉ cần cái túi giấy bóng lấy phần kia thôi..
Lại nghe tiếng cười rinh rích ở dưới vọng lên
Đám cưới mùa đông ở quê là thế, trong lúc vui vui chả ai trót buông tiếng thở dài:
- Năm nay thóc vẫn kém, vẫn đói ăn còn dài dài

Văn chương và cửa hàng bánh cuốn ở thị trấn Bảo Lạc-Cao Bằng.

Trên đường từ Hưng Đạo vào chợ Bảo Lạc,đi theo con đường cũ mé bên phải chứ không theo đường Bảo Lâm qua bưu điện một tý nhưng chưa đến chợ, bên trái có một cái sân cầu lông, có một chỗ rộng rộng,đủ để cho mấy ô tô 36 chỗ chở khách Bảo Lâm - Cao Bằng, Bảo Lạc- Cao Bằng đỗ đón khách,bên trái giữa hai cái nhà ba tầng, có một cái nhà có cái cây mọc là cửa hàng bánh cuốn,bán cho mọi người ăn sáng
Lại nói đến ăn sáng:
- Ở thị trấn BL có mấy cái quán bán bánh cuốn,bán phở nấu theo kiểu dân địa phương thường ăn,chứ không giống phở họ Cồ với bánh cuốn bán cân dưới xuôi thường ăn.
Một lần, tôi có kể cửa hàng bánh cuốn Cao Bằng của vợ chồng cháu gái người Trùng Khánh Cao Bằng mở bán ở Hà Nội trên đường tôi đi qua, sau khi đọc câu chuyện đó có ăn một cô gái người Bảo Lạc sống ở Thái Nguyên có lời thêm vào rằng:
- Ở Bảo Lạc có quán bánh cuốn của cô giáo Tâm ăn rất ngon.
Tôi ở Bảo Lạc buổi sáng cũng hay la cà ăn sáng, không phải đi hết nhưng mỗi quán ăn một vài lần, có quán phở ngay bưu điện mà xe Bảo Lâm Cao Bằng hay dừng để mọn người ăn sáng, quán bánh cuốn cổng thương nghiệp rồi quán phở trên dốc, chỗ cửa trường Dân tộc nội trú cũng có.
Vừa rồi tôi quay lại Bảo Lạc, sau mấy hôm ăn phở với bánh rán ở mấy hàng quen quen, hôm cuối cùng nhớ đến ai đó ở Thái Nguyên nói về quán bánh cuốn cô giáo Tâm, tôi đi bộ ra đó,cũng dễ nhận ra chố nào ăn ngon hơn chỗ khác bằng cách để ý xem quán ấy có nhiều ngồi ăn đông không?
Tôi vào một cái quán có những người đang ngồi ăn như thế
Sau khi tôi đã ăn hết hai cái giò nóng,và một đĩa bánh cuốn, trong lúc cháu gái bê đĩa bánh cho khách,tôi nói với cháu:
- Cháu ơi, quán bánh cuốn này là của cô giáo Tâm nhỉ?
Tôi nghe thấy cháu gái trả lời là vâng
Lúc nữa tô mới được biết thêm:
- Cô giáo Tâm trước khi về hưu là cô giáo dạy văn..

ĂN xong tôi đi về, vừa đi tôi nghĩ đến cô giáo Tâm dạy môn văn, tôi nhớ đến những Nguyễn Du, những Hàn Mặc Tử, tôi tưởng tượng ra những chồng sách văn học ở bàn làm việc của cô giáo đương để bụi bám, trong bụng tôi vẫn còn đĩa bánh cuốn tôi vừa ăn:
- Xưa Tản Đà có nói văn chương hạ giới rẻ như bèo, cho đến hôm nay tôi mới có dịp chứng thực là mớ văn chương mà Tản Đà đã nhắc đến ấy chả bằng cái cửa hàng bánh cuốn của cô giáo Tâm mà tôi vừa mới ngồi ăn trong đó xong.